Over de Traditionele Chinese Geneeskunde, voeding, het ritme van de natuur en de ruimte die ontstaat wanneer je leert loslaten.

De bladeren vallen, de dagen worden korter en de natuur verandert langzaam van kleur. De uitbundigheid van de zomer maakt plaats voor een periode waarin alles wat meer naar binnen keert.

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) hoort de herfst bij het metaalelement. Een element dat verbonden is met de longen en de dikke darm, maar ook met ademhaling, verdriet, grenzen, eigenwaarde en loslaten.

Vooral dat laatste vind ik persoonlijk een interessant onderwerp.

Want loslaten klinkt vaak zo eenvoudig. Maar wat als datgene wat je loslaat jarenlang juist je houvast is geweest?

De herfst was voor mij niet altijd een fijne periode

Vroeger had ik helemaal niet zoveel met de herfst.

De dagen werden korter, het werd koud, nat en donker. En voor mij betekende dat vaak een moeilijke periode.

Ik heb jarenlang met depressies geleefd. Niet alleen in de herfst, maar ik merkte wel dat de donkere maanden voor mij extra zwaar konden zijn.

Niet omdat ik geloofde dat iedereen automatisch depressief wordt zodra de blaadjes vallen. Maar het veranderende ritme van het jaar had wel degelijk invloed op hoe ik me voelde.

In de zomer waren er de zon, het licht en de lange dagen. Dat hielp me om mezelf wat makkelijker overeind te houden. Wanneer dat wegviel, werd het een stuk lastiger.

De herfst betekende voor mij naar binnen keren. En juist dat wilde ik helemaal niet.

Want binnenin mezelf was het op dat moment al donker genoeg.

Inmiddels kijk ik anders naar de herfst.

Niet omdat ik ineens dol ben op koude, donkere dagen, maar omdat er in mijzelf veel veranderd is.

En juist daarin herken ik tegenwoordig de beweging van de seizoenen.

Het metaalelement binnen de TCM

De Traditionele Chinese Geneeskunde werkt met vijf elementen, ook wel de vijf fasen genoemd: hout, vuur, aarde, metaal en water.

Ieder element hoort bij een bepaald seizoen en wordt verbonden met verschillende processen in de natuur en in ons lichaam.

De herfst hoort bij metaal.

Binnen de TCM zijn de longen en de dikke darm de orgaansystemen die bij dit element horen. Daarbij gaat het om meer dan alleen de organen zoals we die vanuit de westerse anatomie kennen.

De longenergie wordt onder andere verbonden met ademhaling, de huid, de neus en onze beschermende energie, ook wel Wei Qi genoemd.

De dikke darm wordt binnen de TCM verbonden met het afvoeren van wat het lichaam niet meer nodig heeft.

Opnemen en loslaten.

Dat zie je ook terug in de natuur.

Bomen laten hun bladeren vallen. Niet omdat er iets mis is met die bladeren, maar omdat ze hun functie hebben gehad. De boom trekt zijn energie terug en bereidt zich voor op een volgende periode.

En wij?

Wij houden soms van alles vast, ook wanneer het ons allang niet meer helpt.

Loslaten wat ooit houvast was

Ik ben jarenlang ontzettend veel bezig geweest met anderen.

Met wat zij voelden, wat zij nodig hadden en welke problemen er opgelost moesten worden.

En als ik heel eerlijk ben, was dat voor mij een strategie om mezelf niet te hoeven voelen.

Door voortdurend bezig te zijn met anderen, hoefde ik niet naar mezelf te kijken. Dat was mijn manier om met mezelf en mijn eigen gevoelens om te gaan.

In mijn persoonlijke ontwikkeling ben ik gaan begrijpen wat ik deed en waarom ik dat deed.

Ik heb geleerd onderscheid te maken tussen wat van mij is en wat van een ander. En tegelijkertijd heb ik geleerd om de liefde en aandacht die ik altijd zo gemakkelijk aan anderen gaf, ook aan mezelf te geven.

Zonder voorwaarden. Zonder eerst iets te hoeven bewijzen of verdienen.

Daardoor is ook de manier waarop ik met anderen omga veranderd.

Ik kan iemand liefhebben zonder verantwoordelijk te zijn voor zijn of haar geluk. Ik kan iemand ondersteunen zonder zijn of haar problemen te hoeven dragen.

En ik hoef mezelf niet op de tweede plaats te zetten om er voor een ander te kunnen zijn.

Daarin herken ik het hermetische principe zo binnen, zo buiten.

Doordat de relatie met mezelf veranderde, veranderde ook mijn relatie met de buitenwereld.

Ik geef niet meer vanuit de behoefte om nodig te zijn of mezelf te vermijden, maar vanuit de vrijheid om er voor een ander te kunnen zijn.

En dat heeft ontzettend veel ruimte gecreëerd.

Want wat ik heb losgelaten, waren niet alleen oude gewoontes. Het waren patronen die mij ooit houvast gaven, maar die ik niet langer nodig heb.

Dat is voor mij de verbinding met het metaalelement: loslaten wat zijn functie heeft gehad, zodat er ruimte ontstaat om te leven vanuit wie je werkelijk bent.

Je lichaam geeft ook signalen

Mijn lichaam laat me tegenwoordig behoorlijk duidelijk merken wanneer ik mezelf te veel belast.

Bij mij ontstaat er dan bijvoorbeeld een zwaar of pijnlijk gevoel tussen mijn schouderbladen. Dat is voor mij vaak een signaal dat ik te veel ballast met me meedraag.

Dat hoeft trouwens niet altijd met andere mensen te maken te hebben. Soms heb ik mezelf gewoon te vol gegooid met van alles.

Wanneer ik merk dat ik me te veel laat meeslepen in de situatie of problemen van een ander, voel ik dat eerder in mijn maagstreek. Soms krijg ik hoofdpijn.

Dat zijn mijn persoonlijke signalen. Bij iemand anders kan overbelasting zich natuurlijk heel anders laten merken.

Gelukkig herken ik mijn eigen signalen tegenwoordig steeds sneller.

Door mijn persoonlijke ontwikkeling en het toepassen van de hermetische principes ben ik me veel bewuster geworden van mijn gedachten en oude patronen.

Daardoor hoef ik vaak niet meer te wachten totdat mijn lichaam duidelijk aangeeft dat er iets niet lekker loopt.

Ik herken het soms al aan mijn gedachten.

En dan kan ik bewust kiezen wat ik ermee doe.

De waarnemer zijn

Een van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd, is om de waarnemer te zijn.

Wanneer er iets gebeurt, hoef ik niet onmiddellijk te reageren of het persoonlijk te nemen.

Ik neem waar wat er gebeurt, wat het in mij oproept en welke informatie mij wordt aangereikt.

Dat geldt trouwens niet alleen voor vervelende situaties.

Ook positieve ervaringen kunnen me ontzettend veel informatie geven. Soms merk ik juist daaraan hoeveel er inmiddels in mij veranderd is.

Ik kijk dus niet alleen naar wat er nog niet goed gaat, maar ook naar wat er al veranderd is.

En wanneer ik merk dat een oud patroon toch even de overhand krijgt, bijvoorbeeld wanneer ik sneller geïrriteerd of boos reageer, stel ik mezelf een eenvoudige vraag:

Hoe zou Liefde hierop reageren?

Die vraag helpt mij om weer vanuit de waarnemer naar de situatie te kijken.

Niet alles wat ik waarneem, is van mij.

En niet alles wat mij raakt, vraagt om een reactie.

Soms is iets gewoon informatie. Ik kan ernaar kijken, ervan leren en het vervolgens laten voor wat het is.

Ook dat is loslaten.

De herfst en het hermetische principe van ritme

Wat ik zo mooi vind aan de TCM, is dat de mens niet los wordt gezien van de natuur.

De seizoenen veranderen. De temperatuur verandert. De hoeveelheid daglicht verandert. En ons lichaam beweegt daarin mee.

Dat sluit voor mij aan bij het hermetische principe van ritme.

Alles beweegt. Alles kent perioden van groei, activiteit, terugtrekken en opnieuw beginnen.

We kunnen niet voortdurend in de zomerstand blijven staan.

En waarom zouden we dat eigenlijk willen?

Ook wij veranderen voortdurend. Wat gisteren bij je paste, hoeft morgen niet meer precies hetzelfde te zijn.

Dat geldt voor onze gedachten, onze gewoontes, onze behoeften en ook voor onze voeding.

Binnen de hermetische principes herken ik daarnaast het idee dat een verandering van binnen invloed heeft op hoe we de buitenwereld ervaren.

Dat herken ik sterk in mijn eigen leven.

De herfst is niet ineens een ander seizoen geworden.

Maar ik ben wel veranderd.

En daardoor ervaar ik het seizoen anders.

Voeding in de herfst volgens de TCM

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt voeding niet alleen bekeken vanuit voedingsstoffen, maar ook vanuit de energetische eigenschappen van voedingsmiddelen.

Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar de verwarmende, verkoelende of neutrale werking van voeding, de smaak, de bereidingswijze, het seizoen en de persoonlijke constitutie.

Dat laatste vind ik belangrijk.

Want wat voor de één prettig en ondersteunend is, hoeft voor een ander niet precies hetzelfde te zijn.

In de herfst verschuift binnen de TCM de aandacht naar het ondersteunen van de longenergie en het omgaan met de koelere en vaak drogere omstandigheden.

Bij het metaalelement hoort de scherpe smaak.

Denk bijvoorbeeld aan witte radijs, lente-ui en gember.

Binnen de TCM wordt de scherpe smaak verbonden met het verspreiden en in beweging brengen van energie. Maar dat betekent niet dat iedereen ineens grote hoeveelheden scherpe kruiden moet gaan eten.

Ook voeding die binnen de TCM wordt gebruikt om droogte tegen te gaan, krijgt in de herfst aandacht.

Wat kun je in de herfst eten?

Een aantal voorbeelden vanuit de traditionele TCM-voedingsleer:

• Warme soepen en stoofgerechten. Vooral wanneer het buiten kouder wordt, kunnen warme, gekookte maaltijden prettig zijn. Denk aan een goedgevulde groentesoep, een stoofpotje of een ovenschotel.
• Peer. Peer wordt binnen de TCM vaak verbonden met het bevochtigen van de longen. Je kunt een peer bijvoorbeeld zachtjes stoven.
• Witte radijs. Een voedingsmiddel dat traditioneel met de longen en het metaalelement wordt verbonden. Lekker in soep of een warm groentegerecht.
• Rijst en gekookte groenten. Milde, eenvoudige gerechten die binnen de TCM vaak worden gebruikt om de spijsvertering te ondersteunen.
• Gember. Wordt binnen de TCM als verwarmend beschouwd. Vooral verse gember wordt in bepaalde situaties gebruikt bij kou. Maar ook hier geldt dat het niet voor iedereen en in iedere situatie passend is.
• Sesam. Wordt binnen de Chinese voedingsleer onder andere gebruikt in gerechten die gericht zijn op het voeden en bevochtigen.

Het gaat niet om een verplicht herfstmenu.

Het gaat erom dat je begrijpt waarom bepaalde voeding in een bepaalde periode wordt geadviseerd en vervolgens onderzoekt wat bij jou past.

Wie heeft eigenlijk bepaald dat soep geen ontbijt is?

Ik heb zelf altijd een wat andere verhouding met voeding gehad.

Dat heeft ook met mijn verleden te maken. Ik heb een eetstoornis gehad waarbij vasten een grote rol speelde.

En nee, daarmee praat ik die periode absoluut niet goed.

Maar ik heb door de jaren heen wel ontdekt dat de gebruikelijke eetgewoontes niet voor iedereen even vanzelfsprekend zijn.

Neem bijvoorbeeld het ontbijt.

Een boterham kreeg ik 's ochtends vroeger echt niet door mijn keel.

Maar een bord warme goulashsoep, zoals mijn moeder die maakte? Dat had ik zomaar kunnen eten.

Alleen werd dat nogal vreemd gevonden.

Want wie eet er nou avondeten als ontbijt?

Nou, waarom eigenlijk niet?

Toen ik later in Spanje woonde, zag ik ook hoe anders mensen met eten en eettijden omgaan.

Daar zat echt niet iedereen om vijf uur 's middags aan het avondeten.

Dat heeft mij laten zien hoeveel van onze gewoontes worden bepaald door wat we gewend zijn.

En hoeveel ruimte er eigenlijk is om het anders te doen.

Voedingsmodellen zijn hulpmiddelen, geen keurslijf

We kennen in Nederland bijvoorbeeld de Schijf van Vijf. Binnen de TCM bestaat weer een heel andere manier om naar voeding te kijken.

Voor mij zijn dat verschillende bronnen van kennis.

Richtlijnen, adviezen en mogelijkheden.

Je hoeft niet alles van het ene model over te nemen en het andere volledig af te wijzen.

Je kunt onderzoeken, combineren en ontdekken wat voor jou werkt.

Misschien spreekt de ene voedingswijze je op dit moment meer aan en haal je over een tijdje juist weer iets waardevols uit een andere.

Waarom zou dat niet mogen?

We veranderen zelf toch ook voortdurend?

Natuurlijk blijft voldoende en volwaardige voeding belangrijk. En wanneer je een moeilijke verhouding met eten hebt of hebt gehad, kunnen oude patronen en lichaamssignalen door elkaar lopen. Juist dan kan passende begeleiding helpen om opnieuw vertrouwen en evenwicht op te bouwen.

Maar ik vind ook dat voeding niet alleen maar hoeft te draaien om regels, aantallen en wat je allemaal moet.

Binnen de TCM spreekt mij vooral aan dat er gekeken wordt naar de persoon, de omstandigheden en het moment.

Ik merk zelf bijvoorbeeld dat ik bij koud, nat weer veel meer behoefte krijg aan warme, voedzame maaltijden.

Stoofpotjes, ovenschotels en goedgevulde soepen.

Terwijl ik in de warmere maanden veel meer zin heb in lichtere gerechten, fruit en salades.

En daarbij maakt het voor mij ook verschil of ik in de winter in Nederland ben of in het zonnige zuiden van Spanje.

Mijn lichaam reageert niet alleen op wat er op de kalender staat.

Ook hierin blijf ik leren.

Ik ontdek nog steeds nieuwe voedingsmiddelen, smaken en manieren van bereiden.

Want kennis hebben over voeding is één ding.

Die kennis daadwerkelijk toepassen in je eigen leven is weer een volgende stap.

Voor mij gaat bewust eten over leren aanvoelen welke voeding met jou resoneert, terwijl je ook blijft kijken naar wat je lichaam werkelijk voedt en ondersteunt.

Wat kun je zelf doen in de herfst?

Je hoeft niet meteen je hele leven om te gooien om bewuster met het seizoen mee te bewegen.

Begin eens met een paar eenvoudige dingen.

1. Kijk eens naar wat je vasthoudt

Is er iets waar je veel energie aan kwijt bent, terwijl het eigenlijk niet jouw verantwoordelijkheid is?

Misschien een probleem van iemand anders. Misschien een verwachting waaraan je denkt te moeten voldoen. Of een gewoonte die ooit prettig of veilig voelde, maar die je nu vooral energie kost.

Je hoeft er niet meteen iets aan te veranderen.

Begin eens met waarnemen.

2. Luister naar je lichamelijke signalen

Merk op wanneer je moe wordt, spanning opbouwt of niet lekker in je vel zit.

Je hoeft niet meteen een verklaring te hebben voor alles wat je voelt.

Soms is het al waardevol om te herkennen dat je jezelf te veel belast.

3. Geef je ademhaling aandacht

De longen horen binnen de TCM bij het metaalelement.

Neem af en toe een moment om rustig te ademen.

Voel hoe de lucht naar binnen stroomt en weer naar buiten gaat.

Je hoeft niets te forceren.

Adem in. Adem uit.

Ook daarin zie je het ritme van opnemen en loslaten.

4. Kijk bewust naar je voeding

Waar heb je behoefte aan nu het weer verandert?

Welke warme gerechten vind je lekker? Welke ingrediënten zou je eens willen proberen?

En wat kun je vanuit de TCM-voedingsleer meenemen dat bij jou past?

Het hoeft niet allemaal tegelijk.

5. Gun jezelf een ander ritme

Niet iedere dag hoeft even productief te zijn.

De natuur doet ook niet het hele jaar hetzelfde.

Misschien is dit juist een periode om wat vaker rust te nemen, dingen af te ronden of ruimte te maken voor jezelf.

Loslaten is ook ruimte maken

Voor mij gaat de herfst tegenwoordig niet alleen meer over donkere dagen en vallende bladeren.

Het seizoen herinnert me eraan dat loslaten onderdeel is van het leven.

Dat iets wat vroeger nodig was, nu misschien niet meer nodig is.

En dat ik niet alles hoef vast te houden om mezelf veilig te voelen.

Ik hoef niet alle problemen van anderen te dragen.

Ik hoef niet alles op te lossen.

En ik hoef mezelf niet voortdurend op de tweede plaats te zetten.

Ik mag ruimte maken voor mezelf.

Dat betekent niet dat ik uitgeleerd ben. Integendeel.

Maar ik merk steeds meer hoeveel vrijheid er ontstaat wanneer je leert onderscheiden wat bij je hoort en wat je in liefde kunt loslaten.

En misschien is dat wel wat ik je met deze herfstblog wil meegeven.

Je hoeft niet alles wat je ooit hebt geleerd of vastgehouden mee te nemen naar je volgende seizoen.

Soms mag je iets achterlaten.

Zodat er weer ruimte ontstaat voor wat bij je past.

Eigenwijs is ook wijs.

Wise Within — jouw eigen wijsheid van binnenuit.